Thực trạng và giải pháp phát triển công nghệ tài chính tại Việt Nam

1. Định nghĩa về thị trường

Thị trường là môi trường diễn ra các hoạt động giao thương, tức là mua và bán các loại hàng hóa nhất định, và là nơi các giao dịch diễn ra. Theo kinh tế học, có 3 loại thị trường chính: Thị trường hàng hóa và dịch vụ; Thị trường tài chính; Thị trường sức lao động.

Thị trường Fintech là một lĩnh vực giao thoa của dịch vụ tài chính và công nghệ. Tại đó, các doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp mới tham gia vào thị trường sử dụng công nghệ để cải tiến, đổi mới các sản phẩm và dịch vụ đang được cung cấp bởi các định chế tài chính truyền thống.

2. Tổng quan thị trường Fintech tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Trong những năm gần đây, thị trường Fintech tại Việt Nam đã có sự phát triển đáng kể về số lượng, đa dạng sản phẩm và dịch vụ cũng như thu hút vốn đầu tư. Fintech bắt đầu xuất hiện tại Việt Nam từ năm 2017, nhưng đỉnh điểm của sự phát triển là vào năm 2021. Theo dữ liệu từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) và Báo cáo thị trường Fintech Việt Nam 2021, số lượng công ty Fintech đã tăng đáng kể, từ 39 công ty vào cuối năm 2015 lên đến hơn 154 công ty vào cuối năm 2021. Trong đó, khoảng 70% là các công ty khởi nghiệp.

Hợp tác giữa các công ty Fintech và các ngân hàng vẫn là xu hướng chính trong thị trường Fintech tại Việt Nam. Đối với lĩnh vực trung gian thanh toán, tất cả các công ty Fintech được NHNN cấp phép đều hợp tác với các ngân hàng. Đối với các lĩnh vực khác, hợp tác giữa Fintech và ngân hàng cũng được thúc đẩy dựa trên lợi ích cụ thể của từng bên để cung cấp sản phẩm và dịch vụ tốt hơn cho khách hàng.

Mặc dù thị trường Fintech ở Việt Nam đã có sự phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây, nhưng vẫn đang ở giai đoạn đầu của quá trình phát triển. So với các nước trong khu vực, số lượng công ty Fintech tại Việt Nam vẫn còn ít. Một phần nguyên nhân là do hệ sinh thái Fintech chưa có sự liên kết chặt chẽ giữa các bên liên quan (cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức tài chính, các công ty khởi nghiệp Fintech, các công ty phát triển công nghệ...) và cũng như khuôn khổ pháp lý quản lý lĩnh vực Fintech chưa được hoàn thiện.

3. Một số vấn đề đặt ra trong phát triển Fintech ở Việt Nam

Việt Nam với tỷ lệ dân số trẻ cao và khả năng nắm bắt xu hướng nhanh chóng, thu hút sự quan tâm đặc biệt từ các nhà đầu tư quốc tế, tạo ra tiềm năng phát triển FinTech lớn. Các tập đoàn công nghệ lớn như FPT, Viettel, VNPT đều đang chú trọng đầu tư và hỗ trợ cho các hoạt động khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ tài chính. Tuy nhiên, sự phát triển của FinTech ở Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức.

Một trong những thách thức là trình độ và năng lực về công nghệ thông tin vẫn còn hạn chế, cùng với cơ sở hạ tầng kém phát triển, dẫn đến sự phát triển chưa đồng đều của các sản phẩm và dịch vụ FinTech. Cơ sở hạ tầng công nghệ vẫn chưa đủ để đáp ứng các yêu cầu của nền tảng công nghệ hiện đại, đặc biệt là về bảo mật. Thêm vào đó, ý thức bảo mật thông tin cá nhân của người sử dụng hệ thống cũng còn hạn chế.

Hành lang pháp lý cũng chưa đủ linh hoạt để điều chỉnh cho sự phát triển của các mô hình mới trong FinTech, gây ra rủi ro cho cả các công ty FinTech và người tiêu dùng. Các quy định về sản phẩm, dịch vụ, tiêu chuẩn, mô hình hoạt động và bảo vệ người tiêu dùng vẫn còn mơ hồ và chưa đồng bộ.

Tại Việt Nam, vẫn chưa có các Công ty FinTech quy mô lớn, và chính sách thuế ưu đãi cho nhà đầu tư cũng chưa được đề ra rõ ràng, tạo ra thách thức cho sự phát triển của ngành đầu tư tài chính có tiềm năng lợi nhuận cao.

Hệ sinh thái FinTech vẫn thiếu liên kết chặt chẽ giữa các chủ thể tham gia, do thiếu các cơ chế phối hợp cũng như chương trình đào tạo, giáo dục, liên kết cho thị trường.

Cuối cùng, các rủi ro và thách thức đối với ngành công nghệ tài chính bao gồm rủi ro tài chính và công nghệ, bảo mật thông tin và khó khăn trong việc bảo vệ người tiêu dùng. FinTech, thông qua việc cung cấp các dịch vụ tài chính trên nhiều thị trường và vùng địa lý, cũng tạo ra các rủi ro lớn hơn liên quan đến sự phụ thuộc vào công nghệ và an ninh mạng.

4. Các giải pháp phát triển công nghệ tài chính tại Việt Nam

Dựa trên việc phân tích thực trạng, cơ hội phát triển, và thách thức của thị trường Fintech tại Việt Nam, dưới đây là một số giải pháp cần được ưu tiên thực hiện để thúc đẩy sự phát triển của thị trường này:

4.1. Hoàn thiện cơ chế pháp lý

Môi trường pháp lý đối với hoạt động Fintech vẫn chưa rõ ràng và hoàn thiện, gây khó khăn đối với sự phát triển của hệ sinh thái Fintech tại Việt Nam. Điều này dẫn đến tâm lí e ngại của các công ty về việc đầu tư và phát triển các sản phẩm, dịch vụ mới do lo ngại về môi trường pháp lý không ổn định. Với điều kiện hiện tại của thị trường Fintech Việt Nam, cần có những biện pháp quyết liệt, mạnh mẽ và thực chất từ Chính phủ và các cơ quan, ban, ngành.

Chính phủ cần sớm hoàn thiện và chính thức ban hành Nghị định về cơ chế thử nghiệm "Sandbox" cho hoạt động Fintech trong lĩnh vực ngân hàng, cũng như đưa ra các quy định cụ thể cho các định chế phi ngân hàng liên quan để hoàn thiện hệ sinh thái Fintech. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai công nghệ mới và thúc đẩy hợp tác giữa các công ty Fintech và hệ thống ngân hàng.

Kinh nghiệm từ Anh và Singapore trong xây dựng cơ chế thử nghiệm "Sandbox" là một mô hình đáng chú ý. Nó bao gồm mọi lĩnh vực trong nền kinh tế số và quy định rõ ràng về các đối tượng Fintech từ nhỏ đến lớn, từ rủi ro thấp đến cao để hạn chế rủi ro. Ngoài ra, thành công của Hoa Kỳ trong việc thiết lập cơ cấu quản lí phi tập trung cũng là một mô hình đáng để học tập, giúp tăng cường mối quan hệ giữa Chính phủ và doanh nghiệp trong ngành.

Ngoài ra, cần xây dựng đầy đủ và đồng bộ các quy định về hoạt động và dịch vụ Fintech, bao gồm:

• Quy định về sản phẩm và dịch vụ Fintech.
• Quy định về mô hình kinh doanh của Fintech.
• Chính sách ưu đãi và hỗ trợ đối với hoạt động Fintech.
• Quy định về cơ chế quản lí và giám sát đối với Fintech.
• Quy định pháp lí liên quan đến hạn chế rủi ro đối với hoạt động Fintech.

Hơn nữa, cần xây dựng chiến lược và chính sách phát triển Fintech kết hợp với phát triển hệ thống tài chính và ngân hàng, đồng thời tăng cường phối hợp giữa các cơ quan chức năng để nâng cao chất lượng quản lí và giám sát trong lĩnh vực này.

4.2. Đầu tư hạ tầng công nghệ

Nhà nước và các địa phương cần tập trung và ưu tiên đầu tư mạnh mẽ hơn vào nghiên cứu và phát triển công nghệ, đặc biệt là các công nghệ tiên tiến như Blockchain, trí tuệ nhân tạo, và điện toán đám mây.

Cần thúc đẩy sự liên kết giữa các tổ chức khoa học - công nghệ, viện nghiên cứu, trường đại học và các công ty để nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ. Điều này giúp hỗ trợ và tư vấn đầu tư, lựa chọn sản phẩm, và phần mềm ứng dụng có hiệu quả cho các công ty.

Việc đầu tư của các công ty vào công nghệ dữ liệu lớn, P2P Lending, nhận diện kỹ thuật số, và công nghệ Blockchain sẽ tạo nền tảng cơ sở hạ tầng quan trọng cho sự phát triển của lĩnh vực Fintech.

4.3. Đào tạo nguồn nhân lực

Yếu tố con người đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển thị trường Fintech. Để nâng cao trình độ nguồn nhân lực cho lĩnh vực này, có một số biện pháp cần được thực hiện:

• Thành lập các trung tâm nghiên cứu Fintech và Blockchain tại các khu vực, thành phố lớn để hỗ trợ chuyên môn, kỹ thuật và hướng dẫn chính sách phát triển Fintech.
• Tạo ra các học viện đào tạo và khuyến khích các trường đại học mở các chuyên ngành Fintech để cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực này.
• Khuyến khích cơ sở đào tạo tổ chức công tác đào tạo nguồn nhân lực cho hệ sinh thái Fintech, tập trung vào chương trình đào tạo thực hành để tiếp cận thực tiễn và nghiên cứu các giải pháp sáng tạo.
• Thành lập Hiệp hội Fintech để tạo liên kết giữa các tổ chức và cá nhân tham gia vào thị trường Fintech với các nhà quản lí để định hình chính sách.
• Địa phương cần có cơ chế khuyến khích đào tạo và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao cho phát triển Fintech.
• Tận dụng sự hỗ trợ kỹ thuật và tư vấn từ các tổ chức quốc tế, tập đoàn lớn, và hợp tác với các cơ quan quản lí các nước để trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm trong quản lý công ty Fintech.

4.4. Thu hút và nâng cao ý thức của khách hàng

Để thu hút khách hàng tham gia vào thị trường Fintech, có thể thực hiện các biện pháp sau:

• Tăng cường an ninh mạng, bảo mật thông tin để đảm bảo quyền lợi cho khách hàng. Các cơ quan chức năng cần đảm bảo an ninh, an toàn cho các hệ thống thanh toán quan trọng và hệ thống ngân hàng lõi. Cập nhật tình hình an ninh mạng trong và ngoài nước để cảnh báo và chỉ đạo phòng, chống, xử lý các rủi ro trong lĩnh vực công nghệ thông tin.
• Phổ cập kiến thức về Fintech giúp khách hàng nhận biết lợi ích và rủi ro khi tham gia vào thị trường này. Hiệu quả sử dụng sản phẩm, dịch vụ Fintech sẽ thu hút khách hàng trong cung ứng dịch vụ tài chính. Cơ quan chức năng cần phối hợp và hỗ trợ tích cực cho việc phổ cập kiến thức về Fintech theo nhu cầu của từng nhóm đối tượng khách hàng.

Trên đây là các thông tin giải đáp của chúng tôi về thực trạng và giải pháp phát triển công nghệ tài chính tại Việt Nam. Trong quá trình tìm hiểu, nếu cần hỏi thêm về bất kỳ điều gì vui lòng liên hệ với chúng tôi để được giải đáp.