Tâm lý nhà đầu tư nhìn từ quy luật cung cầu

1. Quy luật cung cầu là gì

Theo quy luật cung cầu, giá cả hàng hóa được điều chỉnh bởi sự tương tác giữa lượng cung (số lượng hàng hóa sẵn có) và lượng cầu (số lượng hàng hóa mà người tiêu dùng mong muốn mua). Khi cầu vượt cung, giá cả có xu hướng tăng do nhu cầu cao hơn nguồn cung sẵn có. Ngược lại, khi cung vượt cầu, giá cả có xu hướng giảm do nguồn cung dồi dào hơn nhu cầu thị trường.

Thị trường chứng khoán, nơi tập trung giao dịch cổ phiếu, cũng chịu ảnh hưởng mạnh mẽ bởi quy luật cung - cầu. Khi cầu mua cổ phiếu cao, giá cổ phiếu sẽ tăng do nhu cầu của nhà đầu tư. Ngược lại, khi lượng nhà đầu tư bán ra nhiều hơn, giá cổ phiếu sẽ giảm do áp lực bán tháo.

2. Giá cổ phiếu tăng giảm là do đâu?

Quy luật cung cầu ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán khiến giá cổ phiếu niêm yết trên thị trường biến động mạnh. Quy luật này cũng là lăng kính thể hiện tâm lý nhà đầu tư qua sự thay đổi của giá các mã cổ phiếu mà đôi khi không liên quan nhiều đến định giá.
Ngoài những yếu tố khách quan như sự hào hứng của nhà đầu tư, thị trường chung tăng hoặc doanh nghiệp nằm trong nhóm ngành hưởng lợi, giá cổ phiếu cũng được thúc đẩy bởi các yếu tố nội tại của doanh nghiệp như lợi nhuận, doanh thu hay triển vọng phát triển trong tương lai…có 3 lý do chính khiến giá cổ phiếu thay đổi

2.1. Tác động vĩ mô

• Tăng trưởng kinh tế: Khi nền kinh tế tăng trưởng, doanh nghiệp có xu hướng hoạt động hiệu quả hơn, lợi nhuận gia tăng, dẫn đến giá cổ phiếu thường đi lên. Ngược lại, khi nền kinh tế suy thoái, giá cổ phiếu có thể giảm do lợi nhuận doanh nghiệp sụt giảm.
• Lãi suất: Lãi suất ngân hàng ảnh hưởng đến dòng vốn đầu tư vào thị trường chứng khoán. Khi lãi suất tăng, nhà đầu tư có thể chuyển dịch vốn sang gửi ngân hàng, khiến thị trường chứng khoán thiếu hụt nguồn cung, dẫn đến giá cổ phiếu có thể giảm.
• Lạm phát: Lạm phát cao có thể ảnh hưởng tiêu cực đến lợi nhuận doanh nghiệp, từ đó tác động đến giá cổ phiếu.
• Chính sách tiền tệ: Chính sách tiền tệ của chính phủ có thể ảnh hưởng đến lãi suất, tỷ giá hối đoái và thị trường tài chính, từ đó tác động đến giá cổ phiếu.

2.2. Sự kiện bất ngờ:

• Thiên nga đen: Đây là những sự kiện hiếm khi xảy ra và không thể dự đoán trước, gây ảnh hưởng nặng nề đến nền kinh tế. Ví dụ như đại dịch COVID-19, chiến tranh, khủng hoảng tài chính... Khi xảy ra sự kiện thiên nga đen, thị trường chứng khoán thường lao dốc mạnh do nhà đầu tư hoảng sợ và bán tháo cổ phiếu.
• Biến động chính trị: Những thay đổi bất ngờ trong chính sách, lãnh đạo đất nước có thể ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh, từ đó tác động đến giá cổ phiếu.
• Thảm họa thiên tai: Thảm họa thiên tai như động đất, lũ lụt... có thể gây thiệt hại nặng nề cho nền kinh tế và doanh nghiệp, từ đó tác động đến giá cổ phiếu.

2.3. Tác động của doanh nghiệp

Doanh nghiệp niêm yết trên sàn và nhà đầu tư đều có chung mục tiêu là thúc đẩy giá cổ phiếu tăng. Tuy nhiên, cung cổ phiếu thường có độ biến động chậm hơn cầu cổ phiếu. Doanh nghiệp khó điều chỉnh nguồn cung một cách nhanh chóng để đáp ứng nhu cầu thị trường.
Giảm nguồn cung cổ phiếu là một chiến lược phổ biến được các doanh nghiệp áp dụng để tăng giá cổ phiếu. Một số cách thức phổ biến bao gồm:

• Mua lại cổ phiếu quỹ (buyback): Doanh nghiệp mua lại cổ phiếu đang lưu hành trên thị trường, từ đó giảm số lượng cổ phiếu lưu hành và tăng EPS (lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu). Việc mua lại cổ phiếu quỹ thể hiện niềm tin của ban lãnh đạo vào tiềm năng phát triển của doanh nghiệp, đồng thời tạo ra nguồn cầu cho cổ phiếu.
• Tăng cổ tức: Doanh nghiệp chia sẻ lợi nhuận cho cổ đông thông qua việc chi trả cổ tức. Cổ tức cao thu hút nhà đầu tư, tăng cầu và đẩy giá cổ phiếu lên cao.
• Giảm phát hành cổ phiếu mới: Hạn chế phát hành cổ phiếu mới giúp giữ nguyên tỷ lệ sở hữu của cổ đông hiện hữu, đồng thời tạo ra sự khan hiếm cho cổ phiếu trên thị trường, từ đó thúc đẩy giá cổ phiếu tăng.

2.4. Thanh khoản thị trường và dòng tiền đầu tư mới

Theo thống kê của Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam (VSD), trong 5 tháng đầu năm 2024, thị trường chứng khoán Việt Nam đã đón nhận hơn 480.500 tài khoản chứng khoán mới được mở bởi nhà đầu tư trong nước. Con số này vượt xa 20% số lượng tài khoản mới được mở trong cả năm 2020 và gấp 2,5 lần so với năm 2019. Tính đến cuối tháng 5/2024, tổng số tài khoản chứng khoán trên thị trường đã lên đến hơn 3,25 triệu, phần lớn thuộc về các nhà đầu tư cá nhân nhỏ lẻ.
Dòng tiền mới và tâm lý nhà đầu tư:
Mặc dù lượng thanh khoản dồi dào được rót vào thị trường bởi "binh đoàn nhà đầu tư F0" này, họ lại thường thiếu hụt kiến thức tài chính và dễ dàng bị hoang mang bởi những biến động của thị trường.

• Nhà đầu tư mới thiếu kinh nghiệm: Dễ bị tác động bởi xu hướng cung - cầu của thị trường hoặc bị "dắt mũi" bởi các "big boy", "đội lái".
• Quy luật cung - cầu: Ảnh hưởng mạnh mẽ và nhanh chóng đến giá cổ phiếu trong ngắn hạn, thể hiện qua sự biến động giá cả trong từng phiên giao dịch.

3. Quy luật cung cầu và lời khuyên cho nhà đầu tư

3.1. Quy luật cung cầu ảnh hưởng ngắn hạn và dài hạn

• Ngắn hạn: Quy luật cung cầu ảnh hưởng mạnh mẽ đến giá cổ phiếu, thể hiện qua sự biến động giá cả trong từng phiên giao dịch. Tâm lý nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư mới, dễ bị tác động bởi xu hướng cung - cầu, dẫn đến những quyết định đầu tư thiếu tỉnh táo.
• Dài hạn: Giá trị của một doanh nghiệp, được đánh giá dựa trên tiềm năng tăng trưởng và lợi nhuận trong tương lai, đây là yếu tố then chốt quyết định xu hướng giá cổ phiếu. Doanh nghiệp có nền tảng tài chính vững mạnh, chiến lược phát triển hiệu quả và ban lãnh đạo uy tín sẽ thu hút nhà đầu tư và duy trì mức giá cổ phiếu ổn định trong dài hạn.

3.2. Hội chứng FOMO và bong bóng tài chính

• Hội chứng FOMO (Fear of Missing Out - Sợ Bỏ Lỡ): Tâm lý lo sợ bỏ lỡ cơ hội khiến nhà đầu tư mua ráo riết cổ phiếu khi giá tăng, đẩy giá cổ phiếu lên cao hơn giá trị thực tế.
• Bong bóng tài chính: Khi giá trị tài sản bị thổi phồng quá mức so với giá trị thực, bong bóng tài chính sẽ hình thành và có thể vỡ bất kỳ lúc nào, gây ra thiệt hại nặng nề cho nhà đầu tư.

3.3. Lời khuyên cho nhà đầu tư

• Kỹ lưỡng lựa chọn doanh nghiệp đầu tư: Phân tích tiềm năng tăng trưởng, lợi nhuận và giá trị nội tại của doanh nghiệp trước khi đưa ra quyết định đầu tư.
• Giữ bình tĩnh trước biến động: Không nên hoảng loạn bán tháo cổ phiếu khi thị trường giảm điểm.
• Áp dụng chiến lược đầu tư dài hạn: Tập trung vào giá trị doanh nghiệp và kiên nhẫn nắm giữ cổ phiếu trong dài hạn.
• Tận dụng công cụ hỗ trợ: Tham khảo ý kiến chuyên gia tài chính và sử dụng các công cụ phân tích thị trường để đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt.

Quy luật cung - cầu là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến giá cổ phiếu trong ngắn hạn. Tuy nhiên, nhà đầu tư cần tỉnh táo, phân tích kỹ lưỡng giá trị doanh nghiệp và áp dụng chiến lược đầu tư dài hạn để hạn chế rủi ro và gia tăng lợi nhuận trên thị trường chứng khoán. Chúc bạn thành công trên thị trường chứng khoán!